Hỏi đáp mùa bệnh vi-rút corona

Những câu hỏi đáp mùa bệnh vi-rút corona luôn được quan tâm. Sau đây là 13 câu hỏi-đáp về phòng chống dịch COVID-19 tại Việt Nam cũng như một số nước trên thế giới cùng bác sĩ Bùi Nghĩa Thịnh.

Theo CDC (Hoa Kỳ), các triệu chứng của COVID-19 bao gồm sốt, ho và khó thở. Bên cạnh đó báo Abcnews của Mỹ chỉ ra những điểm khác biệt về triệu chứng so với cúm mùa là ngoài sốt, ho và khó thở, còn nhức đầu, nghẹt mũi, ớn lạnh, đau nhức mỏi cơ, với trẻ em còn gặp tình trạng ói mửa, tiêu chảy. Liệu có thể dùng các triệu chứng phụ này để phân biệt COVID-19 và cúm mùa không?

Đừng bỏ qua những dấu hiệu cảm sốt thông thường
Đừng bỏ qua các dấu hiệu mùa dịch corona

Trả lời: Hiện tại phương pháp chẩn đoán COVID-19 chính xác nhất là dựa trên xét nghiệm RT-PCR. Vậy nên các triệu chứng phụ này chưa đủ để giúp chẩn đoán hai bệnh.

Thời gian ủ bệnh (tính từ thời điểm nhiễm cho tới khi biểu hiện bệnh) của COVID-19 là bao nhiêu?

Trả lời: Thời gian ủ bệnh trung bình là 5,1 ngày. Trong đó, có khoảng 97,5% bệnh nhân xuất hiện triệu chứng trước 11,5 ngày. Và 2,5% biểu hiện triệu chứng trước 2,2 ngày sau khi nhiễm.

Bệnh nhân nhiễm COVID-19 trong thời gian ủ bệnh có thể lây nhiễm cho người khác không?

Trả lời: Thời gian ủ bệnh là giai đoạn virus nhiễm vào cơ thể. Virus cần thời gian để xâm nhập vào bên trong đường hô hấp. Sau đó nhân lên trước khi phá vỡ tế bào đó và rồi xâm nhập lại vào tế bào của người khác hoặc phát tán ra ngoài. Khi được phát tán, virus mới có thể gây lây nhiễm cho người khác. Với SARS-CoV-2, có 2 nghiên cứu đã chỉ ra rằng, virus có thể lây nhiễm trong giai đoạn cuối của thời kỳ ủ bệnh.

Thời gian cuối của giai đoạn ủ bệnh cụ thể là bao nhiêu?

Thời gian ủ và phát bệnh dài do đó mọi người cần hết sức chú ý
Thời gian ủ bệnh dài là điều nguy hiểm của đại dịch covid-19

Trả lời: Theo các chuyên gia bệnh truyền nhiễm, tối đa 2 ngày trước khi phát ra triệu chứng có thể có hiện tượng lây nhiễm xảy ra. Với SARS-CoV-2 hiện chưa có nghiên cứu cụ thể nào ở thời điểm hiện tại. Nhưng các chuyên gia vẫn thống nhất rằng cần một tới vài ngày từ khi nhiễm tới khi virus có thể phát tán được.

Hỏi đáp mùa bệnh vi-rút corona – tại sao phải cách ly 14 ngày?

Trả lời: Vì thời gian ủ bệnh trung bình là 5,2 ngày. Trong đó có 95% ủ bệnh từ 2,2 tới 11,5 ngày nên các nhà dịch tễ học quyết định lấy mốc 14 ngày. Đủ để đảm bảo cách ly tuyệt đối tất cả các ca nhiễm mà chưa biểu hiện triệu chứng.

Có những trường xét nghiệm lần thứ tư mới có kết quả dương tính. Những lần xét nghiệm trước là âm tính, nhưng là âm tính giả. Vậy do độ tin cậy của phương pháp hay số lượng lấy mẫu chưa đủ?

Trả lời: Xét nghiệm RT-PCR có độ nhạy cao. Do đó có thể phát hiện sự hiện diện của virus kể cả khi mẫu bệnh phẩm có lượng virus thấp. Do đó khả năng xét nghiệm sai là rất thấp. 

Hỏi đáp mùa bệnh vi-rút corona cần được thực hiện nhiều lần để đảm bảo độ chính xác
Xét nghiệm nhiều lần để đảm bảo độ chính xác

Có 2 trường hợp xảy ra:

  • Nếu một người được cách ly và liên tục làm xét nghiệm vẫn âm tính. Nhưng tới lần thứ tư mới có kết quả dương tính. Vậy nhiều khả năng những lần trước đó là khi virus chưa phát tán. Vì vậy mọi xét nghiệm có kết quả âm tính trước thời gian 14 ngày cách ly đều không đảm bảo người đó sẽ KHÔNG nhiễm bệnh và phát bệnh sau đó. Hỏi đáp mùa bệnh vi-rút corona tin rằng đó là lý do cần cách ly 14 ngày.
  • Nếu một người đã được chẩn đoán mắc COVID-19 (xét nghiệm RT-PCR dương tính trước đó với các biểu hiện lâm sàng) nay xét nghiệm nhiều lần âm tính. Rồi lần thứ tư mới dương tính thì nhiều khả năng đây là xét nghiệm dương tính giả. Nguyên nhân có thể do tạp nhiễm tại phòng thí nghiệm dù khả năng này rất hiếm.

Việt Nam hiện đang áp dụng cách ly với các trường hợp nhiễm F0, người đến từ vùng dịch, người tiếp xúc gần với người bị nhiễm (F1), người tiếp xúc với người tiếp xúc gần với người bị nhiễm (F2,F3…). Điều kiện cách ly F1, F2, F3 này có khác nhau không, có khả năng xảy ra lây nhiễm chéo tại nơi cách ly?

Trả lời: F0 là những người đã được xác định là bị nhiễm sẽ được cách ly tại bệnh viện để tiện chăm sóc và điều trị kịp thời.

F1 được cách ly tập trung tại bệnh viện nhưng được cách ly riêng với những người đã nhiễm (F0). Những người F1 sẽ được xét nghiệm nhanh chóng, nếu âm tính thì không cần cách ly F2 nữa. Với những người F2, hiện tại sẽ được cách ly tại nhà.

Nếu F1 có kết quả âm tính thì sao? Dương tính thì sao?

Cần làm gì với kết quả âm tính và dương tính sau xét nghiệm
Cách ly và thực hiện các phương án theo yêu cầu của Bộ Y Tế

Trả lời: Nếu F1 âm tính, họ vẫn sẽ phải cách ly tập trung tại bệnh viện đủ 14 ngày. Trường hợp F2 của nhánh này sẽ không cần cách ly nữa.

Nếu F1 dương tính, thì F2 sẽ được “nâng cấp” thành F1 và được cách ly tập trung. Và các F3 sẽ trở thành F2 và cần được cách ly tại nhà.

Hiện tại nhiều nước vẫn để nhóm người nghi nhiễm (F1). Thậm chí là xác nhận nhiễm (F0) cách ly tại nhà để theo dõi. Nếu biến chứng nặng sẽ được nhập viện. Việt Nam có thể áp dụng biện pháp này không?

Trả lời: Có 2 loại cách ly. Cách ly ca nhiễm (cách ly phòng bệnh lây truyền vào cộng đồng). Và cách ly các đối tượng có yếu tố nguy cơ cao (cách ly bảo vệ).

Trong giai đoạn đầu chống dịch, cách ly ca nhiễm sẽ là biện pháp ưu tiên để ngăn dịch. Tại thời điểm này, có thể tiến hành cách ly tập trung như ở Việt Nam. Hoặc cách ly tại nhà như nhiều nước khác.

Cách ly tập trung hay cách ly tại nhà tốt?

Cách ly tại nhà mùa bệnh vi-rút corona nhưng cũng cần người dân thực hiện đúng quy định đề ra. Vì thế đòi hỏi tính tự giác rất cao tất cả mọi người. Đặc biệt là với nhóm khẳng định hay đang bị nghi nhiễm. Theo tôi, cách ly tại nhà dù ở quốc gia nào ngay cả người dân có tự giác cao cũng không hiệu quả như cách ly tập trung mà Việt Nam đang thực hiện. Điều đó thể hiện rõ qua việc dịch đang bùng phát mạnh tại các quốc gia đang thực hiện biện pháp cách ly tại nhà. Hàn Quốc là một nước đã khống chế tốt tốc độ dịch lây lan bằng cách ly tại nhà. Nhưng họ cũng là nước đã áp dụng các phần mềm giám sát ca nhiễm qua điện thoại hiệu quả.

Giai đoạn 2 khi dịch lan tràn phổ biến ra ngoài cộng đồng. Các biện pháp cách ly bảo vệ nhóm người có nguy cơ cao sẽ mang lại nhiều lợi ích. Đây chính là chiến lược mà người Anh đang tiến hành khi cách ly bảo vệ nhóm người cao tuổi (>70 tuổi). Khi họ không thể ngăn được dịch lây lan trong cộng đồng.

Khi dịch đã lan tràn ra ngoài cộng đồng, việc cách ly ca bệnh rất ít giá trị. Khi ấy việc các nước làm là khuyến cáo người dân bị COVID-19 nhẹ (80% số ca) ở nhà không cần đến viện. Điều này làm giảm áp lực, tránh quá tải cho các bệnh viện. Tập trung nhân lực để chữa trị cho các bệnh nhân nặng (20% số ca).

Theo số liệu tính đến 20/3/2020, Hàn Quốc có tổng cộng 8.652 ca nhiễm với 87 ca nhiễm trong ngày. Giảm đáng kể so với đỉnh điểm là 909 ca ghi nhận vào ngày 29/2/2020. 

Để đẩy lùi được tốc độ này, chính phủ Hàn Quốc ngoài việc xét nghiệm đại trà, có theo dõi định vị GPS điện thoại, xe hơi, giao dịch thẻ tín dụng, các thông tin cá nhân của người bị nhiễm (F0). Thậm chí công khai thông tin này để những ai tiếp xúc với họ chủ động tới xét nghiệm.

Như thế, cho phép F0 được cách ly tại nhà được xem là biện pháp “mềm” mà “cứng”. Có khi còn “cứng” hơn cách ly tập trung tại Việt Nam. Ông đánh giá thế nào về giải pháp này của Hàn Quốc?

Mùa bệnh vi-rút corona đang được Hàn Quốc xử lý tốt tốt
Hàn Quốc đã xử lý tốt khi đã để dịch bùng phát

Trả lời: Hàn Quốc đã bỏ lỡ giai đoạn đầu khi có thể ngăn dịch xâm nhập. Đồng thời để lây lan trong cộng đồng dân cư dẫn tới bùng phát dịch. Sau đó, họ đã mở rộng xét nghiệm đại trà, áp dụng các kỹ thuật theo dõi ca nhiễm. Những biện pháp này đã giúp Hàn Quốc giảm tốc độ lây truyền của COVID-19.

Đây là kết quả rất ấn tượng. Tuy nhiên đây mới chỉ là những nhận xét từ bên ngoài. Chúng ta cần đợi người Hàn Quốc sau này nói chia sẻ về các biện pháp mà họ đã áp dụng để có cái nhìn chính xác.

Có ý kiến cho rằng Việt Nam nên áp dụng các giải pháp của Hàn Quốc, ý kiến của ông thế nào?

Trả lời: Tình hình ở Việt Nam và Hàn Quốc khác nhau. Nước ta đang trong giai đoạn chống dịch xâm nhập và ngăn dịch lan ra cộng đồng. Chủ yếu vẫn là phát hiện ca nhiễm và cách ly. Trong giai đoạn tới nếu dịch lan mạnh, dù tôi không muốn điều này xảy ra với Việt Nam. Tôi cũng hy vọng chúng ta học hỏi được một số kinh nghiệm thành công từ Hàn Quốc.

Tính đến ngày 20/3/2020, tỷ lệ tử vong vì COVID-19 ở Ý là 8,3%. Trong đó con số tử vong là 3.405 trên tổng số 41. 035 người được xác nhận nhiễm. Tỷ lệ này ở Hàn Quốc là chưa tới 0,8% và ngay cả Trung Quốc cũng chỉ khoảng hơn 4%. Vì sao tỷ lệ tử vong tại Ý lại cao đến thế?

Nước ý đang trải qua mùa bệnh vi-rút corona cực kỳ khủng khiếp
Nước Ý đang trải qua một đại dịch thật sự, Covid-19

Trả lời: Tỷ lệ dân số già tại Ý rất cao kèm theo đó là việc mất kiểm soát dịch trong giai đoạn đầu đã khiến tỷ lệ từ vong tại quốc gia này lại cao đến vậy. Hơn nữa, hệ thống y tế dù hiện đại bị quá tải cũng là yếu tố gây nên điều này.

Ông có cho rằng việc xét nghiệm đại trà tại Việt Nam lúc này là cần thiết?

Trả lời: Việc mở rộng xét nghiệm đại trà có ích trong giai đoạn dịch lan tràn ngoài cộng đồng. Tuy nhiên để làm được điều này không dễ dàng, việc nâng cấp các labo RT-PCR đắt tiền đòi hỏi an toàn sinh học mức 3. Kèm theo đó là việc đào tạo đủ các chuyên viên kỹ thuật để sử dụng hệ thống này. Hơn nữa xét nghiệm này rất tốn thời gian. Hiện tại chúng ta cần 4-6 giờ để cho ra kết quả.

Hiện tại thế giới đã có nhiều xét nghiệm nhanh, xác định kháng thể IgM của SARS-CoV-2 trong vòng 15 phút. Cách tiến hành này đơn giản, là xét nghiệm máu và có mức yêu cầu an toàn sinh học thấp hơn. Tôi nghĩ đây có thể là hướng để Việt Nam cân nhắc mở rộng xét nghiệm để chuẩn bị cho giai đoạn dịch lan tràn ra ngoài cộng đồng.

Hỏi đáp mùa bệnh vi-rút corona giúp bạn làm rõ những thắc mắc trong mùa dịch này. Qua đó giúp bạn biết được thông tin cần thiết để phòng dịch an toàn. Đặc biệt là trong giai đoạn dịch bệnh đang diễn biến phức tạp như hiện nay.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *